Pedagogika Montessori

Maria Montessori swoją pedagogikę zbudowała na gruncie filozofii chrześcijańskiej, opartą na poszanowaniu potrzeb i natury dziecka, opatrzony bogatym zestawem pomocy rozwojowych. Wychowanie w jej rozumieniu oznacza wspieranie dziecka, które pragnie samodzielnie odkrywać otaczający je świat.

Jednolite i spójne poglądy Marii Montessorii mające charakter holistyczny, idące za tym metody i sposoby indywidualnej pracy z dzieckiem,  zestawy pomocy rozwojowych, wszystko to tworzy układ współgrających ze sobą elementów. To pozwala nazywać efekt wieloletniej pracy na gruncie pedagogicznym systemem wychowania. Od nazwiska autorki nazywanym montessoriańskim. 

Jej wszechstronna osobowość, umiejętność obserwacji i niezwykła pokora  w stosunku do małego dziecka, pozwoliły pójść za dzieckiem. Odkrywać kolejno jego zainteresowania, naturę, potrzeby tak samo doświadczalnie i samodzielnie, jak dziecko odkrywa to, co je otacza. I właśnie takie podejście, pełne zrozumienia i rozwagi, doprowadziło ją do sukcesu na gruncie pedagogicznym.

Aż w końcu działanie, pozbawione iluzji, pozwoliło sformułować nowe pojęcia dotyczące rozwoju człowieka, określić zasady wychowania. A wszystko po to, aby każde dziecko, mogło rozwijać się w najlepszych dla siebie warunkach, dogodnym dla siebie czasie, wśród życzliwych mu ludzi.

Pedagogika Marii Montessori, to pedagogika doświadczeń dziecka. Wyrastająca na gruncie pedagogiki naturalistycznej, zmieniająca miejsce dziecka w procesie wychowania. Nie można jednak jednoznacznie zaklasyfikować Marii Montessori ze względu na lata w jakich żyła i tworzyła swoją teorię pedagogiczną. Hildegard Holtstiege przyporządkowuje ją do pedagogiki reform.

W 1947 roku Bogdan Nawroczyński klasyfikując prądy i kierunki w pedagogice, uwzględniając cele wychowania, umieścił postać Montessori w kierunkach empirystycznych, a ściślej w pedagogice indywidualistycznej obok Ellen Key.

W początkowych fazach pedagogika Montessori jest pedagogiką eksperymentalną, kieruje się dobrem dziecka i jego potrzebami. Od samego początku przyświeca jeden cel, ukształtowanie człowieka w toku indywidualnego procesu samodzielnego uczenia się poprzez działanie praktyczne, doświadczenie i eksperymenty. Dopiero później pojawiają się elementy pracy socjalnej.

Montessori w swoich poglądach kieruje się w stronę pedagogiki społecznej, coraz bardziej wskazując na istotę znaczenia kultury i religii w rozwoju człowieka. Pojawienie się w jej systemie elementów pedagogiki kultury i pedagogiki religii, jakie zawierają się w jej poglądach dotyczących nierozerwalnego związku człowieka z kulturą i cywilizacją, zawarte zostały w filozofii wychowania kosmicznego.

System Montessori został opracowany na początku dwudziestego wieku. Był jednym z tych systemów pedagogicznych, które zrodziły się w ramach ruchu, zwanego w Europie „Nowym Wychowaniem”, a w Stanach Zjednoczonych Ameryki progresywizmem. Ruch ten wyrósł na fali wzrastającej krytyki herbatowskiej szkoły konwencjonalno-tradycyjnej, z jej formalizmem dydaktycznym, rygoryzmem wychowawczym, intelektualistyczną jednostronnością oraz oderwaniem od zmieniających się warunków życia, doprowadził do powstania nowych koncepcji w teorii kształcenia.

W pedagogice Montessori, dziecko jest autorem własnego rozwoju. Jest podmiotem działającym. Jak wyrażała się Montessori - „dziecko ma być budowniczym samego siebie”. Empiryczne odkrywanie otaczającego  świata, subiektywne, empatyczne odczuwanie jego istnienia pozwala dziecku kształtować nie tylko umysł i ciało ale także osobowość i światopogląd.

Obok roli przygotowanego nauczyciela, Montessori wprowadziła tak przygotowane otoczenie, które oddziałuje na dziecko. Zmiana miejsca i ról, jakie przypisała Montessori dziecku i nauczycielowi, pozwala traktować jej pedagogikę, jako coś nowego na ówczesne czasy i coś aktualnego w dobie dzisiejszych realiów.

Cele pedagogiki Montessori :

• Nie ma jednej metody, bo dzieci są różne. Pedagogihka ma na celu wspirać dziecko w jego naturalnym rozwoju, we wzrastaniu na samodzielnego, pełnowartościowego człowieka. Pełnego sił i wiary w siebie, odpowiedzialnego, zdolnego świadomie dokonywać wyborów.
• Dzieci w szkołach Montessori uczą się dogłębnie. Wychowanie to daje możliwość wielopłaszczyznowego rozwoju. Zarówno duchowego, społecznego, emocjonalnego , fizycznego i umysłowego rozwoju dziecka.
• Uczenie się, to nie wyścig. Wykorzystując  indywidualne cechy i zdolności dziecka ma rozbudzić jego naturalne zainteresowane światem.
• Ma charakter holistyczny. Człowiek jest postrzegany i traktowany jako nierozerwalna całość. Duch, ciało, umysł i emocje sa ze sobą w nierozerwalnym związku.

Podejście Montessoriańskie :

- rozwija indywidualne cechy osobowości dziecka, ponieważ to dziecko jest ważne, a nie klasa. To poszczególne dzieci tworzą klasę, a nie klasa skłąda się z kilkudziesięciorga dzieci.

- kształtuje i formuje postawę oraz światopogląd, w określonych, uniwersalnych wartościach

- rozwija samodzielność i wiarę we własne umiejętności, daje siłę i wewnętrzną motywację

- uczy koncentracji uwagi, ćwiczy umiejętność skupienia i pamięć

- uczy szacunku do innych i siebie samego

- jest skierowana na dziecko, a nie obraca się wokół osoby nauczyciela

- respektuje jego potrzeby i zainteresowania, podąża za nimi, a nie odwołuje się do narzuconych schematów

- uczy prawidłowych relacji z otoczeniem, rzeczywistych związków, konsekwencji, zależności

- uczy współpracy i współdziałania, zamiast rywalizacji i porównywania

- jest wolna od rywalizacji i współzawodnictwa

- uczy przez działanie

- czerpie z naturalnej ciekawości dziecka otaczającym je światem

- pozwala samodzielnie odkrywać kolejne tajemnice

- przymus zastąpiła wolność

- dyscyplinę zastąpiła samodyscyplina

Tekst zaczerpnięty z pracy magisterskiej pt:  

"Pedagogika Marii Montessori. Od praktyki do teorii"

Autor: Agnieszka Kurek-Zasacka